Het grondbedrijf in de huidige markt

In de paragraaf grondbeleid van de jaarrekening 2016 hebben wij aangegeven dat de koopwoningmarkt in 2016 zich opnieuw positief heeft ontwikkeld. Het aantal woningverkopen bereikte een nieuw record en de prijzen stegen fors. Ook in de eerste helft van 2017 heeft deze ontwikkeling zich onverminderd voortgezet. Redenen hiervoor zijn de lage rente, het toegenomen consumentenvertrouwen en de dalende werkloosheid. Verwacht wordt dat pas in 2018 de koopwoningmarkt licht afkoelt.

Landelijk is de bouwproductie op dit moment te laag om aan de hele vraag te voldoen. Hierdoor is inmiddels krapte op de woningmarkt ontstaan. Wel blijven er op dit vlak aanzienlijke verschillen tussen regio’s. Tegelijkertijd blijft de internationale omgeving reden tot waakzaamheid. De politieke, economische en internationale omstandigheden kunnen zo maar omslaan. Dit kan grote gevolgen hebben voor de woningmarkt. Dat besef is van groot belang bij het beoordelen van de financiële positie van het grondbedrijf.

Ook in ’s-Hertogenbosch is duidelijk sprake van druk op de woningmarkt, zowel in de koop- als huursector. Wij gaan uit van een gewenste productie van 8.000 woningen tot en met 2025. Zie hiervoor de woonagenda 2017/2018. Het grondbedrijf speelt een belangrijke rol in het beschikbaar krijgen van grond voor deze woningen.  

Commercieel vastgoed zijn winkels, kantoren en bedrijven. De prijzen hiervan zijn tijdens de crisis landelijk veel harder gedaald dan die van koopwoningen. Deze herstellen zich nu ook een stuk langzamer. Reden hiervoor is dat hierbij (nog) sprake is van een landelijk overaanbod. Bovendien is dit commercieel vastgoed, meer nog dan de koopwoningmarkt, gevoelig voor de schommelingen in de economie. Investeringen in commercieel vastgoed komen nu dan ook maar langzaam weer op gang.

De Nederlandse kantorenmarkt kent op dit moment nog steeds ruim 14% leegstand. In de nabije toekomst wordt dit waarschijnlijk niet opgevuld als gevolg van een verder afnemende vraag naar kantoorruimte. In ’s-Hertogenbosch is de leegstand minder (8,5%) door het in de afgelopen jaren gevoerde terughoudende beleid. Bovendien is de laatste jaren gemiddeld 15.000 m²  leegstaande solitair gelegen kantoren omgezet naar wonen. Sinds 2016 trekt de vraag naar kantoren ook in ’s-Hertogenbosch weer aan; met name kwalitatief goede panden vinden gretig aftrek. Door de veranderende vraag dreigt in bepaalde kantoorsegmenten een zekere krapte te ontstaan. Dit geldt zeker in kwalitatieve zin. De huidige leegstand betreft namelijk een aanbod dat niet (meer) voldoet aan de door het bedrijfsleven gestelde eisen van kwaliteit, ligging en duurzaamheid. Onze gemeente heeft dan ook de ambitie om kantoren in het Paleiskwartier en in de toekomst op andere kansrijke locaties te blijven ontwikkelen om aan de vraag in de markt te kunnen voldoen.

Ook voor bedrijventerreinen geldt dat op landelijk niveau op dit moment sprake is van overaanbod. Sinds vorig jaar ontstaat landelijk wel weer een zekere vraag naar bedrijfsterreinen. Dit zien wij ook in ’s-Hertogenbosch: lichte groei van de uitgifte en stijgende belangstelling voor (her)vestiging. Net als bij de kantorenlocaties, geldt hierbij dat op onderdelen binnen onze gemeente op korte termijn een tekort dreigt. Denk hierbij in het bijzonder aan grootschalige kavels.

De huidige financiële positie van het grondbedrijf is, naar omstandigheden, redelijk te noemen. Voor het grondbedrijf in het algemeen is de vraag cruciaal of het huidige positieve ontwikkeling op de koopwoningmarkt doorzet en of de nu opkomende belangstelling voor bedrijfsterreinen kan worden verzilverd en uitgebouwd. Dit laatste niet alleen vanwege het financiële belang dat hiermee gemoeid is voor ons grondbedrijf, maar vooral ook in het licht van het streven van ons college om het aantal arbeidsplaatsen in de gemeente te laten toenemen. Ook op termijn is het grondbedrijf van groot belang om als gemeente te kunnen blijven werken aan het realiseren van de ambities van de stad op het gebied van ruimtelijke ordening door het creëren van ruimte voor wonen, werken, winkelen en recreëren.